Vrijeschoolonderwijs – worden wie je in wezen bent

Waldorf Utrecht biedt sinds 2018 vrijeschoolonderwijs voor mavo, havo en vwo als vrijeschoolleerroute binnen het St-Gregorius College in Utrecht. Waldorf Utrecht wil een schoolgemeenschap zijn waar de volgende kernwaarden gelden, zodat onze leerlingen opgroeien tot vrij denkende mensen die met daadkracht en aandacht in het leven staan.

  • Brede ontwikkeling
  • Werken vanuit een antroposofisch mensbeeld
  • Kunstzinnigheid in alles
  • Creëren van een tweede thuis

“De vraag is niet wat de mens moet kunnen en weten teneinde zich in de bestaande sociale orde te kunnen voegen, maar wel wat er in aanleg in de mens aanwezig is en in hem ontwikkeld kan worden. Pas dan kan de opgroeiende generatie de maatschappij steeds opnieuw met nieuwe krachten verrijken.”

Rudolf Steiner – grondlegger van de antroposofie en vrijeschoolonderwijs

Bovenstaand citaat geeft aan waar het in het vrijeschoolonderwijs om draait. De vrijeschool heeft een geheel eigen kijk op onderwijs, die gebaseerd is op het mensbeeld uit de antroposofie. In deze visie bestaat de mens uit een lichaam, ziel en geest. Vrijeschoolonderwijs gaat verder dan alleen goed leren lezen, schrijven of examens halen. Het onderwijs staat ook in dienst van de persoonlijkheidsvorming, zowel individueel als in relatie tot de sociale gemeenschap.

Ieder kind heeft van nature bepaalde talenten. De vrijeschool wil dat elk kind deze talenten kan ontdekken en ontwikkelen. Dat vraagt om onderwijs dat verbreedt en de ontwikkeling van een vrije persoonlijkheid aanmoedigt. Niet alleen in cognitie, maar ook in inventiviteit, originaliteit, creativiteit en daadkracht. Vrijschoolonderwijs wil kinderen laten uitgroeien tot mensen die zelf, in vrijheid betekenis en richting aan hun leven geven en die hun plek weten te vinden in de huidige, snel veranderende samenleving.

Originaliteit en authenticiteit

Op de vrijeschool krijgen leerlingen alle schoolvakken die ook op andere scholen worden gegeven. Daarnaast zien wij leren als een creatief proces, dat ruimte biedt aan authenticiteit, spontaniteit en situationeel handelen. De vaardigheden om op die manier te leren, ontwikkelen we ook door veel aandacht aan kunstzinnige vakken als schilderen, handenarbeid, muziek en toneel te bieden. Leren dient de leerling ruimte te bieden voor originaliteit en een eigen inbreng.

Ook buiten het lokaal is er veel te leren

Op de vrijeschool leer je met hoofd, hart en handen. Voor alle drie is evenveel aandacht. Je leert dus niet alleen door te zitten en te luisteren of uit je hoofd te leren. Ook door te doen, samen te werken en te leren luisteren naar je gevoel kun je veel wijzer worden. We verbinden het leren steeds met het leven: de buitenwereld én je binnenwereld.

Wat je leert, verwerk je op kunstzinnige wijze

De leerstof op kunstzinnige wijze verwerken, betekent dat je de aangeleerde kennis en vaardigheden met je hele lijf ervaart en dat die niet alleen in je hoofd blijven zitten. Door fysiek bezig te zijn en iets moois te creëren, rijgt de leerstof een wezenlijke betekenis waardoor je de stof beter onthoudt en kunt gebruiken.

Het jaar rond met de jaarfeesten

De vrijeschool kenmerkt zich onder meer door het steeds terugkomen van de jaarfeesten. Bijvoorbeeld het Michaëlsfeest in de herfst, het Kerstfeest in de winter en het Sint Jansfeest in de zomer. Met de feesten stimuleren we tegelijkertijd een verbondenheid met de natuur en met historische en culturele tradities.

Periodeonderwijs

Een van de speerpunten is het periodeonderwijs. Vrijescholen werken vanuit een mensbeeld met een geïntegreerde onderwijsaanpak. Een aanpak waarbij het aanbod van de lesstof aansluit op de innerlijke ontwikkeling van de leerlingen en op vragen uit de buitenwereld die de leerling bereiken.

Periodeonderwijs geeft de leerlingen de gelegenheid zich gedurende een bepaalde periode de eerste twee uren van de dag te concentreren op een onderwerp, zodat verdieping plaats kan vinden. Het periodeonderwijs heeft een cyclus van drie weken, waarin tijdens die periode telkens een ander onderwerp centraal staat. Een onderwerp dat steeds afgestemd is op de leeftijdsfase van de leerling.

Het periodeonderwijs maakt het voor de leerling mogelijk zich diepgaand met de stof te verbinden. De leerling verwerkt de lesstof in het periodeschrift en schrijft zo als het ware zijn eigen leerboek. Het periodeonderwijs met de rijke thematiek wordt gevolgd door alle leerlingen. Zo wordt elke leerling een breed kader geboden om zich te ontwikkelen en zichzelf te leren kennen.

“Onderwijs is niet het vullen van een vat, maar het ontsteken van een vuur”

Heraclitus – Griekse filosoof

Onderzoek en prestaties

In het recente onderzoek van de heer Jaap Dronkers, onderwijssocioloog, worden opmerkelijk goede resultaten geboekt voor de vrijescholen, zowel kwalitatief als in stijgend aantal leerlingen. In wetenschappelijk onderzoek naar de prestatie van de vrijescholen komt naar voren dat:

  • vrijeschoolonderwijs minder nadruk legt op eenzijdige cognitieve ontwikkeling, waardoor: – de prestatiemotivatie van de leerlingen hoog blijft; – kinderen, ongehinderd door cognitieve prestaties, een relatief hoog zelfbeeld hebben. (NB. op Waldorf Utrecht bieden we onderwijs voor vmbo-tl, havo en vwo)
  • vrijeschoolonderwijs de relatie met docent centraal stelt (o.a. via mentor/docenten en periodeonderwijs), waardoor de relatie met docent in ieder geval tot de derde klas voortgezet onderwijs stabiel en betrouwbaar blijft
  • de vrijeschool aandacht geeft aan de persoonlijke ontwikkeling van de leerling, waardoor:
    • iedereen op zijn eigen manier leert hoe je moet leren
    • het uitgangspunt niet is dat kinderen worden voorbereid om aan te sluiten op de maatschappij (‘maakbare mens’) maar je mens wordt om vanuit je eigen kracht, kennis en kunde bij te dragen aan vernieuwende ontwikkelingen in de (toekomstige) maatschappij
  • de vrijeschool ook een internationale school is. Wereldwijd zijn er vrijescholen met dezelfde pedagogische inzichten en uitgangspunten van het onderwijs. Uitwisseling met andere, bijvoorbeeld Duits- of Engelstalige vrijescholen, of langere ‘vakanties’ in het buitenland met scholing ter plaatse, is mogelijk en wordt meestal op individueel niveau geregeld

Waar alles stroomt
Ik leef in een stad waar alles stroomt,
oud als de stenen, jong als het licht.
Ik leef geworteld in de aarde,
groei dagelijks dichter naar de sterren.
Ik stel vragen om te leren denken.
Ik neem mee wat ik gebruiken kan,
geef weg wat ik niet nodig heb,
ervaar wat niet in woorden past.
Mijn school staat midden in mijn stad,
de plek om te ontdekken wie ik ben.

28-08-2018 • Ingmar Heytze
Ter gelegenheid van de opening van Waldorf Utrecht